The Origin and Design of Thaana: Maldives’ Unique Right-to-Left Phonetic Script
The origin and emergence of the Thaana script is one of the most special advancements that occurred in the history of Maldivian writing. Thaana is a script completely different from the scripts Maldivians previously used, as it is written from right to left. Furthermore, Thaana is a highly phonetic script.
The first 9 letters of Thaana were designed using Arabic numerals. The second 9 letters were designed using ancient Maldivian numerals. The remaining letters were created by making minor modifications to these 18 letters. Sheenu () and Paviyani () were created by adding dots to Seenu () and Faafu (). Taviyani () was created from Shaviyani (). Later, the upper part of Taviyani came to resemble Baa () due to changes in writing styles. Gnaviyani () was created from Noonu (). Yaa () was created from Alifu (). Javiyani () was created from Daalu (). Chaviyani () was created from Taa (). Zaviyani () was created from Raa (). Previously, Gnaviyani () was among the letters created outside the first 18 letters. Where Gnaviyani currently sits in the alphabet, Barunoonu or Dnaviyani () used to be positioned.
According to Ahmed Shafeeq (1998), the Thaana script was introduced during the reign of Golavahi Nasiruddin (Sultan Nasiruddin al-Golavahi, 1409–1411). Characters similar to Thaana exist in the Sorabe script of Madagascar. Thaana also bears similarities to the Meroitic script of Sudan.
The oldest Thaana writing discovered to date is an inscription carved into a tombstone dating back to 1479 AD. As stated by Mohamed Ibrahim Lutfi, this inscription, found on the tombstone of Al-Hajj Sayyid Mohamed Velavalukaleygefaanu, serves as vital archaeological evidence that the Thaana script was used during the 15th century.
Meroitic (Marwie) script or It is important to understand the difference between the date Thaana was introduced and the date of the oldest surviving writing found so far. The absence of earlier writings is not a reason to conclude that the Thaana script was created in 1479. Historical accounts indicate that Thaana was introduced in the early 15th century during the reign of Golavahi Nasiruddin. Meanwhile, what is found on the tombstone is archaeological evidence dating to the latter part of that same century. From an academic and historical perspective, the Thaana script is definitively linked to the 15th century in the history of Maldivian writing.
Subsequently discovered writings, including those in Kanditheemu, show that after the creation of Thaana, the script was developing and being used, even if it was not yet official at the time.
The emergence of the Thaana script did not cause the use of the former Maldivian script (Dhives Akuru) to stop immediately. For a very long period, both Thaana and Dhives Akuru were used alongside each other. This is a very important aspect of understanding how writing systems evolve. When a new script is created, it is rare for the previous script to vanish completely. Different scripts may be used simultaneously for different purposes, in different regions, and across different generations.
As the usage of the Thaana script increased, Dhives Akuru continued to preserve the Maldives' much older historical written heritage. A major transformation in the history of Thaana occurred in the year 1704. During the reign of Sultan Muzaffar Mohamed Imaduddin (II), Thaana was established as the official script of the Maldives. This was the decision that established Thaana instead of Dhives Akuru as the main system for official documentation.
However, the change in the official script did not mean that Dhives Akuru disappeared right away. Even after 1704, Dhives Akuru continued to be used, persisting for certain special purposes until the mid-20th century. Therefore, instead of regarding the year 1704 as the date when the use of Dhives Akuru ceased, it should be understood as the date when the official status of these two scripts shifted.
ތާނަ އަކުރު އުފެދިގެން އައުމަކީ ދިވެހިންގެ ލިޔެކިޔުމުގެ ތާރީޚުގައި ހިނގައި ދިޔަ އެންމެ ޚާއްޞަ އެއް ކުރިއެރުމެވެ. ތާނައަކީ އޭގެ ކުރިން ދިވެހިން ބޭނުންކުރަމުން އައި އަކުރުތަކާ މުޅިން ތަފާތު، ކަނާތްފަރާތުން ވާތްފަރާތަށް ލިޔެވޭ އަކުރެކެވެ. އަދި ތާނައަކުރަކީ ވަރަށް ފޮނެޓިކް އަކުރެކެވެ.
ތާނައިގެ ފުރަތަމަ 9 އަކުރު ފަރުމާ ކޮށްފައިވަނީ ޢަރަބި ހިސާބު އަކުރުތަކުންނެވެ. ތާނައިގެ ދެވަނަ 9 އަކުރު ފަރުމާ ކޮށްފައިވަނީ ބޯދާ ދިވެހި ހިސާބު އަކުރުތަކުންނެވެ. ބާކީ ހުރި އަކުރުތައް އުފެއްދީ މި 18 އަކުރަށް ކުދިކުދި ބަދަލު ގެނެސްގެންނެވެ. ޝީނުއާއި ޕަވިޔަނި އުފެއްދީ ސީނުއާއި ފާފުގައި ތިކި ޖަހައިގެންނެވެ. ޓަވިޔަނި އުފެއްދީ ށަވިޔަނިންނެވެ. ފަހުން ޓަވިޔަނީގެ މަތީ ބައި ބާއަކާ ވައްތަރު ވީ ލިޔުމަށް އައި ބަދަލަކުންނެވެ. ޏަވިޔަނި އުފެއްދީ ނޫނުންނެވެ. ޔާ އުފެއްދީ އަލިފުންނެވެ. ޖަވިޔަނި އުފެއްދީ ދާލުންނެވެ. ޗަވިޔަނި އުފެއްދީ ތާއިންނެވެ. ޒަވިޔަނި އުފެއްދީ ރާއިންނެވެ. ކުރީގައި ޏ އޮންނަނީ ފުރަތަމަ 18 އަކުރުގެ ބޭރުން އުފެއްދި އަކުރުތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. މިހާރު ޏަވިޔަނި އޮންނަ ތަނުގައި ކުރީގައި އޮންނަނީ ބަރުނޫނެވެ.
އަޙްމަދު ޝަފީޤު (1998) ބަޔާންކުރައްވާ ގޮތުގައި، ތާނަ އަކުރު ތަޢާރަފުކުރެވުނީ ގޮލާވަހީ ނާޞިރުއްދީން (ސުލްޠާން ނާޞިރުއްދީން އަލްގުލާވަހީ، 1409–1411) ގެ ރަސްކަމުގައެވެ. މަޑަގަސްކަރައިގެ ސުރަބި ލިޔުމުގައި ތާނައާ ވައްތަރު އަކުރު ހުރެއެވެ. އަދި ސޫދާނުގެ މަރްވީ އަކުރާ ވެސް ތާނައާ ވައްތަރެވެ.
މިހާތަނަށް ފެނިފައިވާ އެންމެ ދުވަސްވީ ތާނަ ލިޔުމަކީ މީލާދީން 1479 ވަނަ އަހަރަށް ނިސްބަތްވާ، މަހާނަގަލެއްގައި ކަނޑާނަގާފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ލުޠުފީ ބަޔާންކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، އަލްޙާއްޖު ސައްޔިދު މުޙައްމަދު ވެލަވަޅު ކަލޭގެފާނުގެ މަހާނަގަލުން ފެންނަންއޮތް މި ލިޔުމަކީ، ފަނަރަވަނަ ޤަރުނުގެ ތެރޭގައި ތާނަ އަކުރު ބޭނުންކުރެވުނުކަމުގެ މުހިންމު އާސާރީ ހެއްކެކެވެ.
ތާނަ އަކުރު ތަޢާރަފުވި ތާރީޚާއި، މިހާތަނަށް ފެންނަންއޮތް އެންމެ ދުވަސްވީ ލިޔުން ފެނުނު ތާރީޚުގެ ތަފާތު ދެނެގަތުން މުހިންމެވެ. އޭގެ ކުރީގެ ލިޔުމެއް ފެންނަން ނެތުމަކީ، ތާނަ އަކުރު އުފެދުނީ 1479 ގައި ކަމަށް ނިންމޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ.
ތާރީޚީ ރިވާޔަތްތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި ތާނަ ތަޢާރަފުވީ ފަނަރަވަނަ ޤަރުނުގެ ކުރަންކޮޅު، ގޮލާވަހީ ނާޞިރުއްދީންގެ ރަސްކަމުގައެވެ. އަދި މަހާނަގަލުން ފެންނަނީ އެ ޤަރުނުގެ ފަހުގެ ތާރީޚަކަށް ނިސްބަތްވާ އާސާރީ ހެއްކެކެވެ.
ޢިލްމީ އަދި ތާރީޚީ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، ދިވެހި ލިޔެކިޔުމުގެ ތާރީޚުގައި ތާނަ އަކުރު ޔަޤީންކަމާއެކު ގުޅުވާލެވެނީ ފަނަރަވަނަ ޤަރުނާއެވެ.
ކަނޑިތީމުގައިވާ ލިޔުންތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް ފަހުން ފެނުނު ލިޔުންތަކުން ދައްކުވައިދެނީ، އެއީ ތާނަ އުފެދުމަށް ފަހު އެ އަކުރު އޭރު އަދި ރަސްމީ ނުވިޔަސް އެ އަކުރު ކުރިއަރަމުން، ބޭނުންކުރެވެމުންދިޔަ ކަމެވެ.
ތާނަ އަކުރު އުފެދިގެން އައުމަކުން ދިވެހި އަކުރު (ދިވެސް އަކުރު) ބޭނުންކުރުން ވަގުތުން ހުއްޓުމަކަށް ނާދެއެވެ.
ވަރަށް ދިގު މުއްދަތަކަށް ތާނަ އާއި ދިވެސް އަކުރު އެކީގައި ބޭނުންކުރެވެމުން ދިޔައެވެ.
މިއީ ލިޔުމުގެ ނިޒާމުތައް ކުރިއަރައިގެން ދިޔަގޮތް ދެނެގަތުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. އާ އަކުރެއް އުފެދޭ ހިނދުން، ކުރީގެ އަކުރު މުޅިން އުވިގެން ދިއުމަކީ ނާދިރު ކަމެކެވެ. ތަފާތު ބޭނުންތަކަށާއި، ތަފާތު ސަރަޙައްދުތަކުގައި، އަދި ތަފާތު ޖީލުތަކުގެ މެދުގައި އެކި އަކުރުތައް އެއްވަގުތެއްގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ.
ތާނަ އަކުރު ބޭނުންކުރެވޭ މިންވަރު އިތުރުވަމުން ދިޔައިރު، ދިވެސް އަކުރުން ދިޔައީ ރާއްޖޭގެ މާ ކުރީގެ ޤަދީމީ ލިޔެކިޔުމުގެ ތަރިކަ ދަމަހައްޓަމުންނެވެ. ތާނައިގެ ތާރީޚަށް ބޮޑު ބަދަލެއް އައީ 1704 ވަނަ އަހަރުއެވެ.
އައްސުލްޠާން މުޒައްފަރު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން (ދެވަނަ) ގެ ރަސްކަމުގައި، ތާނަ އަކުރަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްމީ އަކުރު ކަމުގައި ހަމަޖެއްސެވިއެވެ.
މިއީ ރަސްމީ ލިޔެކިޔުމުގެ މައިގަނޑު ނިޒާމުގެ ގޮތުގައި ދިވެސް އަކުރުގެ ބަދަލުގައި ތާނަ އަކުރު ހަމަޖެހިގެންދިޔަ ނިންމުމެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، ރަސްމީ އަކުރު ބަދަލުވުމަކީ ދިވެސް އަކުރު ވަގުތުން އުވިގެންދިޔަ ކަމެއް ނޫނެވެ.
1704 ގެ ފަހުންވެސް ދިވެސް އަކުރު ބޭނުންކުރެވެމުން ގޮސް، ވިހިވަނަ ޤަރުނުގެ މެދުތެރެއާ ހަމައަށްވެސް ބައެއް ޚާއްޞަ ކަންކަމުގައި ދިވެސް އަކުރު ދެމިއޮތެވެ.
އެހެންކަމުން، 1704 ވަނަ އަހަރަކީ ދިވެސް އަކުރު ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުނު ތާރީޚުގެ ގޮތުގައި ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި، އެއީ މި ދެ އަކުރުގެ ރަސްމީ ޙައިޞިއްޔަތަށް ބަދަލުއައި ތާރީޚު ކަމުގައި ދެނެގަންނަންޖެހެއެވެ.
ACKNOWLEDGEMENT
Special thanks to IZN
Comments