ނުރަނގަޅު ޑީކޮލޮނައިޒޭޝަން: ދިވެހިރާއްޖެ ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް ފަރާތަކާ ފޯޅަވަހި ހަވާލުކުރުމަކީ އިސްތިއުމާރީ ގޯހެއް ތަކުރާރުކުރުން ކަމުގައި ވަނީ ކީއްވެ؟
އިސްތިއުމާރީ އަޅުވެތިކަމުން ޚަލާޞްވުން (ޑީކޮލޮނައިޒޭޝަން) ގެ މާނައަކީ، ބިމާއި ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތައް އެ ތަންތަނުގެ ޙަޤީޤީ އަހުލުވެރިންނަށާއި، އެ ތަންތަން ޙަޤީޤަތުގައި ނިސްބަތްވާ ފަރާތްތަކަށް އަލުން އަނބުރާ ރައްދުކުރުން ކަމުގައި ވާނަމަ، ޗާގޯސް އާކިޕެލާގޯ (ފޯޅަވަހި) އަކީ މޮރިޝަސްގެ ޙަވާސާއެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދިވެހި ދުނިޔޭގެ ދެކުނު އިންފަރާތެވެ. ޖިއޮގްރަފީ ހެކިދެނީ އެ ގޮތަށެވެ. އިންޑިއާ ކަނޑުގެ މާ ކުރީގެ ތާރީޚީ ހަނދާންތައް ވެސް ބުނެދެނީ ހަމަ އެހެންނެވެ. އަދި ދެ ޤަރުނު ވަންދެން މި ފަރުތަކުގެ ޗާޓު ކުރަހައި، އެ ތަންތަން ބަލަހައްޓައި، އެ ތަންތަނުގެ މައްޗަށް މުޢާމަލާތުކުރި އިނގިރޭސިވިލާތަށް، މި ރަށްތައް އައްޑުއަތޮޅާ ކިހާ ކައިރިކަމާއި، ޕޯޓް ލޫއީ (މޮރިޝަސްގެ ވެރިރަށް) އާ ކިހާ ދުރުމިނެއްގައި ވާކަން އަބަދުވެސް އެނގެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ފަހުން ވިސްނާލަންޖެހޭ ކުޑަކުޑަ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ދެކި، ފޯޅަވަހި (ޗާގޯސް ގްރޫޕް) މޮރިޝަސްއަށް ބަދަލުކުރުމަކުން އިސްތިއުމާރީ އަޅުވެތިކަމުން ޚަލާޞްވުމުގެ މަރުޙަލާ ފުރިހަމައެއް ނުވާނެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެކަމުން ވާނެ ގޮތަކީ، އިސްތިއުމާރީ ޒަމާނުގެ އިދާރީ އިމެއް އެއީ އިންސާފު ކަމުގައި ކަނޑައަޅައި، އެ އިމުގެ މަތީގައި ތަޅުއެޅުވުމެވެ.
މިއީ މިހާރު އެންޑީ ބާންހަމްގެ ކުރިމަތީގައި އޮތް އިޚްތިޔާރެވެ. ޔުނައިޓެޑް ކިންގްޑަމް (އިނގިރޭސިވިލާތް) އިން މޭ 2025 ގައި މޮރިޝަސްއާއެކު މުޢާހަދާއެއްގައި ސޮއިކުރީ، އެ ރަށްތަކުގެ ސިޔާދަތީ ބާރު މޮރިޝަސްއަށް ބަދަލުކޮށް، އަދި ޑިއެގޯ ގާސިއާ އަސްކަރީ މަރުކަޒު ކުއްޔަށް އަނބުރާ ހޯދުމަށެވެ. ނަމަވެސް އެމެރިކާގެ ދެކޮޅުވެރިކަމާ ގުޅިގެން، މި މުޢާހަދާ ތަޞްދީޤުކުރުން އޮތީ ހުއްޓިފައެވެ. 20 ޖުލައި 2026 ގައި އިގިރޭސިވިލާތުގެ ބޮޑުވަޒީރު ކަމުގެ މަޤާމާ ޙަވާލުވެވަޑައިގެންނެވި ބާންހަމް، ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި އެ ސިޔާސަތު ބަދަލެއް ނުކުރައްވައެވެ. 'ދަ ޓެލެގްރާފް' ނޫހުން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ހުއްޓިފައިވާ ރަށްތައް ޙަވާލުކުރުމުގެ މައްސަލަ އަންނަ މަހު ބާއްވާ އދ. ގެ ޢާންމު މަޖިލީހަށް ހުށަހަޅައިގެން ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް މޮރިޝަސްއިން ގަސްދުކުރެއެވެ. ލަންޑަނަށް މިހާރު ބާރުއަޅަމުން ދަނީ ދެ ޤައުމުގެ ދެމެދުގައި ވެވިފައިވާ މުޢާމަލާތް ނިންމުމަށެވެ. މީގެ ތެރެއިން އުނިވެފައިވާ ތިންވަނަ ފަރާތަކީ، ފޯޅަވަހި އަތޮޅުތަކުގެ ހައްގުވެރި އެ ސަރަޙައްދާ އެންމެ ކައިރީގައިވާ ޖަޒީރާ ޤައުމެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއެވެ.
ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ވިދާޅުވެފައިވަނީ، އިނގިރޭސިވިލާތުން އެއްވެސް ފަރާތަކާ އެ ރަށްތައް ޙަވާލުކުރާނަމަ، އެންމެ ވަރުގަދަ ޙައްޤަކާއި ދަޢުވާއެއް އޮތީ ދިވެހިރާއްޖެއަށް ކަމަށެވެ .ނަމަވެސް އަދި މިހާތަނަށް ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޢަދުލުގެ ކޯޓު (އިންޓަނޭޝަނަލް ކޯޓް އޮފްޖަސްޓިސް - އައި.ސީ.ޖޭ) އަށް ތާރީޚީ ޙައްޤު ސާބިތުކޮށްދޭ ފުރިހަމަ މައްސަލައެއް ރާއްޖެއިން އަދި ރަސްމީކޮށް ހުށަހަޅާފައެއް ނުވެއެވެ.
ނަމަވެސް، ނޮވެމްބަރު 2024 އަދި ޖެނުއަރީ 2026 ގައި ޔުނައިޓެޑް ކިންގްޑަމަށް ރަސްމީ ދެ އިޢުތިރާޒު ފޮނުވާފައިވެއެވެ؛ ޑިސެމްބަރު 2025 ގައި ޑެޕިއުޓީ ޕްރައިމް މިނިސްޓަރ ޑޭވިޑް ލެމީއާއެކު ބޭއްވި ފޯނު ކޯލު ހިމެނޭހެން، އިނގިރޭސި މަސްއޫލުވެރިންގެ އަރިހުގައި މި މައްސަލަ އުފުލާފައިވެއެވެ؛ މޮރިޝަސްގެ ސިޔާސަތަށް މަގު ފަހިކޮށްދިނުމުގެ ގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުރީގެ ސަރުކާރުން ފޮނުވި 22 އޮގަސްޓް 2022 ގެ ސިޓީ އަނބުރާ ގެންގޮސްފައިވެއެވެ؛
އަދި ބައިނަލްއަޤްވާމީ އިދާރާތަކަށް ހުށަހެޅުމަށް ލިޔެކިޔުންތައް ތައްޔާރުކުރާނެ ކަމަށް ވަޢުދުވެފައިވެއެވެ. އަދި ޔޫ.ކޭ އާއި މޮރިޝަސްގެ އެއްބަސްވުން ރާއްޖެއިން ބަލައެއް ނުގަނެއެވެ. މިއީ ވަގުތު ފާއިތުވެފައިވާ، ފުރިހަމަނުވާ، އަދި ކުރީގެ ދިވެހި ސަރުކާރުތަކުގެ ޢަމަލުތަކާ ސިޔާސީ ގޮތުން އިދިކޮޅަށް އެނބުރިފައިވާ ކަންކަމެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މިއީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ޝިޢާރަކަށްވުރެ މާ ބޮޑު ކަމެކެވެ. މިއީ "ނިމިފައިވާ" ކަމަށް ބުނާ ޗާޓަކީ އަދި ނިމިފައިވާ ޗާޓެއް ނޫންކަމުގެ އިންޒާރެކެވެ.
އެންމެ ފުރަތަމަ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދަށް ބަލައިލަމާ ހިނގާށެވެ. ޗާގޯސް އޮންނަނީ އިންޑިއާ ކަނޑުގެ މެދުގައެވެ؛ އެއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންމެ ދެކުނުން މީހުން ދިރިއުޅޭ އަތޮޅު ކަމުގައިވާ އައްޑުއަތޮޅުގެ ދެކުނުން އެންމެ މަދު ސަތޭކަ ކިލޯމީޓަރެއްހާ ދުރުމިނުގައި އުތުރުގެ ބައިތައް އޮންނަ، ފެތުރިފައިވާ އަތޮޅުތަކަކާއި ފަރުތަކެކެވެ.
މޮރިޝަސް އޮތީ އެއަށްވުރެ އެއްހާހަށްވުރެ ގިނަ ނޯޓިކަލް މޭލު މާ ދުރުގައެވެ. ކަނޑުގެ ޤާނޫނާބެހޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޓްރައިބިއުނަލް (އިޓްލޮސް) އިން އައްޑުއަތޮޅާއި ޗާގޯސްގެ އުތުރުގެ ފަރުތަކާ ދެމެދު އިން ވަކިކުރި އިރު، އެ ކަމާ ގުޅޭ ދުރުމިންތައް އެ ޓްރައިބިއުނަލުން ވެސް ވަނީ ރެކޯޑުކޮށްފައެވެ: އެގޮތުން ލަންޑަނުން މިހާރު އެހެން ބަޔަކަށް ދޭން އުޅޭ ރަށްތަކަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަވަށްޓެރިއެކެވެ؛ އަދި މޮރިޝަސްގެ ވަރަށް ދުރުގައިވާ ބިމެކެވެ. އިސްތިއުމާރީ އޮފީހަކުން އެއް އިރެއްގައި ޕޯޓް ލޫއީގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ޗާގޯސް ގެނެސްފައި އޮތުމުގެ ސަބަބުން، އެއީ "މޮރިޝަސްގެ" ތަނެއް ކަމަށް ލޭބަލްކުރާ ޗާޓުތަކުން ދައްކުވައިދެނީ އިދާރީ ނިންމުމެކެވެ؛ ޖުޣުރާފީ ޙަޤީޤަތެއް ނޫނެވެ.
ޒަމާނީ ކޯޓެއްގައި އެކަނި މިކަމުން މައްސަލަ ކާމިޔާބު ނުކުރެވުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، 16 ވަނަ ޤަރުނުގެ މިލްކުވެރިކަމުގެ ޙައްޤު މުހިންމުވަނީ މި އަވަށްޓެރިކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ.
އައްސުލްޠާން ޙަސަން ނުވަވަނަ، ނަސޯރާ ދީނަށް ބަދަލުވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު، 'ޑޮމް މެނުއެލް' ގެ ނަންފުޅު އިޚްތިޔާރުކުރައްވައި ދިރިއުޅުއްވީ ކޮޗިންގައި އަރުވާލެވިގެންނެވެ. 25 ޖޫން 1560 ގެ ޝާހީ ފަތްކޮޅެއްގައި (ލެޓާސް ޕޭޓަންޓް)، އަދި ފަހުން 1561 ގައި ޕޯޗުގީޒު ވެރިން ކަށަވަރުކޮށްދެއްވި ގޮތުގައި، އެމަނިކުފާނު އަމިއްލަފުޅަށް ލަޤަބު ދެއްވީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަށްތަކާއި، ކުއައިދޫ (ހުވަދޫ) ގެ ތިން ޕަޓާނާ އަދި "ޕުލޯބޭގެ ހަތް ރަށުގެ" ނުވަތަ 7 އަތޮޅުގެ ރަސްގެފާނު ކަމުގައެވެ.
'ޕުލޯބޭ' އަކީމިހާރު ޗާގޯސްގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ ދެކުނުގެ ރަށްތަކަށް ދިވެހިބަހުން ކިޔާ ނަން ކަމުގައިވާ 'ފޯޅަވަހި' ކަމަށް މާލެއިން ދެކެއެވެ.
މި ޢިބާރާތް ޕޯޗުގީޒުގެ އަރުޝީފުތަކުންނާއި، ފްރާންސުއާ ޕިރާޑްގެ ދަތުރުނާމާއާ ގުޅޭ ޢިލްމީ ދިރާސާތަކުން ފެންނަން އެބައޮތެވެ. މިއީ މިދިޔަ އަހަރު ކުއްލިއަކަށް ހަދައިގެން އުޅޭ ކާބަފައިންގެ ފުލޯކު ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަރުވާލެވިގެން ހުންނެވި ރަސްކަލަކު، އޭރު ހުޅަނގު އިންޑިއާ ކަނޑުގައި އޮތް އެންމެ ބާރުގަދަ ކަނޑުގެ ބާރުގެ އަރިހުގައި ރަސްމީކޮށް "ސަރަހައްދު ބަޔާން ކުރެވި ރަޖިސްޓްރީކުރައްވާފައިވާ މިލްކުވެރިކަމުގެ ދަޢުވާއެކެވެ.
ތެދުވެރިކަމާއެކު ބަލާއިރު، މިކަމުގައި ފާހަގަކުރަންޖެހޭ އިސްތިސްނާތަކެއް (ނުވަތަ ހުރަސްތަކެއް) ވެސް އެބަހުއްޓެވެ. ޙަސަން ނުވަވަނަ އެ ލިޔުއްވުން ލިޔުއްވި އިރު ހުންނެވީ މާލެއަކު ނޫނެވެ. ދުރުގައިވާ ދިވެހި ފަރުތަކުގެ ޖަޒީރާތަކުގެ މައްޗަށް ޙަޤީޤީ ބާރު (އިފެކްޓިވް ކޮންޓްރޯލް) ހިންގިކަން ސާބިތުކުރުމަކީ މިހާރު ދަތިކަމެއް ވެސް ނޫނެވެ.
ބައެއް ތާރީޚު ޢިލްމުވެރިން 'ފޯޅަވަހި' ބަލަނީ ދެކުނު ރާއްޖޭގެ ދެކުނުގެ ސަރަހައްދަށް ޢާންމުކޮށް ކިޔާ ނަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ؛ އެއީ މިހާރުގެ 'ބްރިޓިޝް އިންޑިއަން އޯޝަން ޓެރިޓަރީ' އާ އެއް މާނައެއް ދޭހަކޮށްދޭ ސީދާ ނަމެއް ނޫން ކަމަށެވެ. ކުރީގެ ދިވެހި ސަރުކާރުތަކުން ވެސް ބުނެފައިވަނީ، މީގެ ކުރީގެ އެއްވެސް ވެރިކަމެއްގައި ޗާގޯސްއަކީ ރާއްޖޭގެ ސިޔާދަތީ ބިމެއް ކަމަށް ދަޢުވާކޮށްފައި ނުވާ ކަމަށެވެ. މި ކަންކަމަކީ މިހާރުގެ ހާލަތުގައި ކޯޓެއްގެ ދަޢުވާ ވަރުގަދަކުރުމުގައި ބަލިކަށިކަން ގެނުވާނެ ކަންކަމެއްވެސް ނޫނެވެ. އަދި، މާ ކުރީގެ ޙަޤީޤަތްތައް މިއިން ފުހެވިގެންނެއް ނުދެއެވެ: ދިވެހި ކަނޑުދަތުރުވެރިން މި ކަނޑުތައް ދަނެއެވެ؛ އެ ތަންތަނަށް ނަން ދިނެވެ؛ މަސްވެރިކަން ކުރިއެވެ؛ އަދި ރަސްގެފާނު ޕޯޗުގީޒު ކާތިބުންނަށް އެމަނިކުފާނުގެ ރަސްކަމުގެ ސަރަޙައްދުތައް ވިދާޅުވެދެއްވި އިރު، ދެކުނުގެ ޖަޒީރާ ރަށްތައް ގުޅުވާލެއްވީ 'އިލް ޑި ފްރާންސް' (މޮރިޝަސް) އަކާ ނޫނެވެ، ހުވަދުއަތޮޅާއެވެ. ފަހުން އިނގިރޭސި ހައިޑްރޯގްރަފަރުން (ކަނޑުގެ ޗާޓު ކުރަހާ މީހުން) މި ޖަޒީރާ ފައްތަރު އައްޑުއަތޮޅުން ބުރިކޮށްލީއެވެ. ޗާޓު ކުރަހަން ދަމާލި ރޮނގަކީ އަޞްލު މިލްކުވެރިކަމުގެ ޙައްޤެއް ނޫނެވެ.
މޮރިޝަސްއިން ރައްދު ދެނީ 2017 އިން ފެށިގެން އެ ޤައުމުން އަމިއްލައަށް ބިނާކުރި ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑުގެ އަލީގައެވެ. ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޢަދުލުގެ ކޯޓު (އައި.ސީ.ޖޭ) ގެ 2019 ގެ އިސްތިޝާރީ ލަފާ (އެޑްވައިޒަރީ އޮޕީނިއަން) ގައި ކަނޑައެޅީ، 1965 ގައި އިސްތިއުމާރީ މޮރިޝަސްގެ ދަށުން ޗާގޯސް ވަކިކުރުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއް ކަމަށާއި، މޮރިޝަސް އިސްތިއުމާރުން ޚަލާޞްވުމުގެ މަރުޙަލާ ފުރިހަމަނުވެ އޮތް ކަމަށެވެ.
އދ. ގެ ޢާންމު މަޖިލީހުން އިނގިރޭސިން އެ ތަނުން ފޭބުމަށް ގޮވާލިއެވެ. އިޓްލޮސްގެ ޚާއްޞަ ޗެމްބަރަކުން، 2021 އަދި 2023 ގައި، ދިވެހިރާއްޖެއާއެކު ކަނޑުގެ އިން ވަކިކުރުމުގައި ޗާގޯސްގެ އައްސޭރިފަށުގެ ދައުލަތަކީ މޮރިޝަސް ކަމަށް ބަލައި، ޤާނޫނީ ގޮތުން ލާޒިމުވާ އިންފާރެއް ކުރަހައިދިނެވެ. ޕޯޓް ލޫއީއިން މިހާރު ބުނަނީ ސިޔާދަތީ ބާރާމެދު "ދެން އިތުރަށް ބަޙުޘެއް ނުކުރެވޭނެ" ކަމަށެވެ. އެއީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުގެ ރަސްމީ ވާހަކައެވެ؛ އަދި އިގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު ބާންހަމްގެ މައްޗަށް އދ. ގެ ފިއްތުންތައް އޮތީ ވެސް އެހެންވެގެންނެވެ. އަދި އެއީ، އަޞްލު ބެލެނިވެރިޔާގެ ގޮތުގައި ބެލެވުނީ ނުބައި ކޮލޮނީއެއްތޯ ދުވަހަކުވެސް ސުވާލު އުފައްދާފައި ނުވާ ވާހަކައެކެވެ. އައި.ސީ.ޖޭ އާ ސުވާލުކުރެވުނީ މޮރިޝަސްއިން ވަކިކުރުމާ ބެހޭގޮތުންނެވެ؛ އެއީ މޮރިޝަސް ފިޔަވައި ވާރުތަވެރި އެހެންއެއްވެސް ފަރާތެއް ނެތްތޯއެއް ނޫނެވެ. އިސްތިޝާރީ ލަފައަކީ ބުރަދަންހުރި އެއްޗަކަށް ވިޔަސް، އަވަށްޓެރިއެއްގެ މާ ކުރީގެ ދަޢުވާއަކަށް ބީރު ކަންފަތެއް ދީފައި އޮވެދާނެއެވެ.
އިނގިރޭސިވިލާތަށް މިކަމުގެ ނުތަނަވަސްކަން ރަނގަޅަށް އެނގެއެވެ. 1965 ގައި 'ބްރިޓިޝް އިންޑިއަން އޯޝަން ޓެރިޓަރީ' އުފެއްދީ އަސްކަރީ މަރުކަޒަކަށެވެ؛
އެއީ އައްޑުއަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަނަކަށް ވާ ފަދައިން، ޗާގޯސްއަކީ ޠަބީޢީ ގޮތުން މޮރިޝަސްގެ ތަނަކަށް ވާތީއެއް ނޫނެވެ. އެމީހުން ޕޯޓް ލޫއީއާއެކު ވާހަކަދެއްކީ މޭޒުމަތީގައި އޮތް އިސްތިއުމާރީ ފައިލަކީ އެއީ ކަމަށް ވާތީއެވެ. އޭގެ ފަހުން 2025 ގެ މުޢާހަދާ އެކުލަވާލީ، ޖިއޯޕޮލިޓިކްސްގެ މައިގަނޑު ބާރު ކަމުގައިވާ ޑިއެގޯ ގާސިއާ ކުއްޔަށް ނަގައި ފައިސާ ދެއްކުމަށާއި، ޤާނޫނީ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި ދެ ޤައުމުގެ ދެމެދުގައި އޮތް ކަމެއް ކަމަށް ދައްކައި މުޅި އާކިޕެލާގޯގެ ބާކީ ބައި ދީ ނިންމާލުމަށެވެ. މުޢާހަދާ ތަޞްދީޤުކުރުން ވޮޝިންގޓަނުން ހުއްޓުވުމުން ސަލާމަތީ ޙަޤީޤަތް ފާޅުވެގެންދިޔައެވެ: އެއީ އެ ރަށްތަކަކީ އެންމެ ފުރަތަމަވެސް ސްޓްރެޓީޖިކް (މުހިންމު އަސްކަރީ) ޕްލެޓްފޯމެއް ކަމެވެ. ޑީކޮލޮނައިޒޭޝަން (އިސްތިއުމާރުން ވީއްލުމުގެ) ނަމުގައި ބޭނުންކުރެވެމުން މިދަނީ، މިލްކުވެރިކަން ޙައްޤުވަނީ ކާކަށްތޯ އަލުން ބެލުމެއް ނެތި މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުކުރުމުގެ އުކުޅެކެވެ.
އެހެންކަމުން، މޮރިޝަސްއާ ޗާގޯސް ޙަވާލުކުރުމަކީ ދެގުނަ ބޮޑު ގޯހެއް ހެދުމުގެ ނުރައްކާ އޮތް ކަމެކެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކީ، އިސްތިއުމާރީ ގުޅުވުމަކީ ބަދަލުނުކުރެވޭނެ ނަޞީބު ނުވަތަ ޤަޟާޤަދަރު ކަމުގައި ބެލުމެވެ. އިނގިރޭސިންގެ ދުވަސްވަރު ޗާގޯސް ބެލެހެއްޓީ މޮރިޝަސްއާއެކުގައެވެ؛ އެހެންނަމަވެސް ދިވެހިންނާއި ޕޯޗުގީޒުންގެ މާ ކުރީގެ ބަޔާންތަކުގައި އެއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދެކުނުގެ ދެމިގެންވާ ބައެކެވެ. 16 ވަނަ ޤަރުނުގެ މިލްކުވެރިކަމުގެ ޙައްޤާއި، ސީދާ ޖިއޮގްރަފީގެ ކައިރިމިނުގެ މައްޗަށް 19 ވަނަ ޤަރުނުގެ ފައިލެއް އިސްކުރުމަކީ ސިޔާސީ އިޚްތިޔާރެކެވެ؛ ޠަބީޢީ ޙަޤީޤަތެއް ދެނެގަތުމެއް ނޫނެވެ. ދެވަނަ ކަމަކީ، އިޓްލޮސްއިން މާލެއާ ދެކޮޅަށް ކަނޑުގެ ޗާޓު ކުޑަކޮށްލާފައި ވަނިކޮށް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމަށާއި، ޚާއްޞަ އިޤްތިޞާދީ ސަރަޙައްދަށާއި، ދެކުނުގެ ސަލާމަތަށް އަސަރުކުރާ ކަނޑުތަކުގެ ޙައްޤުން ރާއްޖެ މަޙްރޫމުވެ ބަންދުވެގެން ދިއުމެވެ. ރައީސް މުޢިއްޒު އެ އިން ބަލައިނުގަތުމަކީ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކެއް ހުރި އަދި ޤާނޫނީ ގޮތުން ދަތި ކަމެކެވެ. އެކަމުގެ އަޑީގައިވާ ޝަކުވާއަކީ ޙަޤީޤީ ޝަކުވާއެކެވެ: އެއީ މޮރިޝަސްގެ އައްސޭރިފަށުގެ ދަރަޖައަށް ބުރަވި ކޯޓަކަށް، މާލެއިން އޭރު ރަނގަޅަށް ވަކާލާތުކޮށްފައި ނުވާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚީ ޙައްޤު ފުރިހަމައަށް ބެލިފައި ނެތުމެވެ.
ޗާގޯސްގެ އަހުލުވެރިންނަކީ (ޗަގޯސިއަނުންނަކީ) އެ ބަޔަކާ ބެހޭގޮތުން އެންމެ ގިނައިން ވާހަކަދެކެވޭ، ނަމަވެސް ގޮތް ނިންމުމުގެ އެންމެ ކުޑަ ފުރުޞަތެއް ލިބިފައިވާ މީހުންނެވެ. އެމީހުންގެ އަނބުރާ އައުމުގެ ޙައްޤާއި އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރު ކަނޑައެޅުމުގެ ޙައްޤު (ސެލްފް-ޑިޓާމިނޭޝަން)، ސިޔާދަތީ ބާރު ބަދަލުކުރުމުގެ މުޢާމަލާތެއްގެ ތެރޭގައި އިތުރު ފައިދާއެއްގެ ގޮތުގައި ވިޔަފާރިކޮށް ނިންމާލައިގެން ނުވާނެއެވެ. ގެދޮރު ގެއްލުނު ރަށްވެހިންނާއި އެންމެ ކައިރީގައިވާ ޖަޒީރާ ޤައުމަށް އިހުމާލުވެ ކުރާ މިފަދަ ބަދަލުކުރުމަކީ އިސްތިއުމާރީ ވެރިކަމަކަށް ގެނެވޭ ސާފު ނިމުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ހަމަ ކުރީގެ އިސްތިއުމާރީ އާދައިގެ މަތިން އަތޮޅުތަކާ ފަރުތައް އަލުން ބަހާލުމެކެވެ: އެއީ ތިމާއަށް ފަސޭހަވާ ފަރާތާއެކު އެއްބަސްވުމަކަށް އައުމަށްފަހު، މައްސަލަ ނިމިއްޖެ ކަމަށް އަވަށްޓެރިން ކައިރީގައި ބުނުމެވެ.
ސެޕްޓެމްބަރު މަހު ބާއްވާ އދ. ގެ ޢާންމު މަޖިލީހުން ފެނިގެންދާނީ ބާންހަމް 2025 ގެ މުޢާހަދާ ހުއްޓުވާފައި ބާއްވާނީތޯ، މޮރިޝަސް ރުއްސުމަށްޓަކައި އެ މުޢާހަދާ އަލުން ދިރުވާނީތޯ، ނުވަތަ މި މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި ދެ ފަރާތެއްގެ މެދުގައި އޮތް މައްސަލައެއް ނޫންކަން ޤަބޫލުކުރައްވާނީތޯ ބެލުމުގެ އިމްތިޙާނެކެވެ. 1560 ގެ ފަތްކޮޅަކީ މި ޒަމާނުގެ މިލްކުވެރިކަމުގެ ލިޔުމެއް ކަމަށް އިނގިރޭސިވިލާތުން ދައްކާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ނަމަވެސް، މިހާރުވެސް އިނިޝަލް ކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުމެއް އޮތުމުގެ ސަބަބުން ކަންކަން އުނދަގޫވާތީ، ޖިއޮގްރަފީއާއި، ތާރީޚީ ނަންތަކާއި، ރަޖިސްޓްރީކުރެވިފައިވާ ޝާހީ ލަޤަބުތަކަކީ އެއްވެސް މުހިންމު ކަމެއް ނެތް އެއްޗެހި ކަމަށް ހެދުން އެމީހުން ހުއްޓާލަންޖެހެއެވެ.
ޔުނައިޓެޑް ކިންގްޑަމުން ޗާގޯސް ދޫކޮށްދާނަމަ، އެންމެ ކުޑަމިނުންވެސް ކުރަންޖެހޭ ކަމަކީ، މި ރަށްތައް ޙަޤީޤަތުގައި ކުރިމަތިލަނީ އިންޑިއާ ކަނޑުގެ ކޮން ރައްޔިތުންނަކާތޯ ސުވާލުކުރުމެވެ. އެ ސުވާލަށް ބަލާއިރު ކޮމްޕާސް (މިސްރާބު) ދައްކަނީ އުތުރަށެވެ، ދިވެހިރާއްޖެއާ ދިމާއަށެވެ؛ ލަންޑަނުން އެއް އިރެއްގައި އެތަނުގެ ފައިލުތައް އެހެން ލިޔެފައި އޮތުމުގެ ސަބަބުން އެކަނި މިރަށްތަކުގެ ކާށި ކޮފުރާ ހިސާބު ބެލެހެއްޓި، ހުޅަނގުދެކުނުން 2،000 ކިލޯމީޓަރު ދުރުގައިވާ ވެރިރަށަކާ ދިމާއަކަށް ނޫނެވެ.
Comments